Overlijden in het buitenland

Bij een overlijden in het buitenland is het belangrijk onder welke omstandigheden dit is gebeurd. Er zijn in de regel de volgende situaties denkbaar, die we vervolgens zullen toelichten:
1. Een overlijden in het ziekenhuis
2. Een overlijden buiten het ziekenhuis
3. Een niet-natuurlijk overlijden, bijvoorbeeld als gevolg van een ongeluk of misdrijf
1. Als iemand overlijdt in het ziekenhuis, komt er automatisch een arts bij, die een akte van overlijden opstelt. Bovendien wordt aangifte van het overlijden gedaan in de gemeente waarin iemand is overleden. Later wordt ook thuis aangifte van het overlijden gedaan, in de gemeente waar de overledene woonde in Nederland.
Voor de nabestaanden is belangrijk om meteen na te gaan of de overledene verzekerd is. Zo ja, dan wordt de Alarmcentrale gebeld. Als de overledene met een reisorganisatie op vakantie was, betekent dit vaak dat deze reisorganisatie alle regelzaken uit handen neemt en de Alarmcentrale/reisverzekering belt. Afhankelijk van de polisvoorwaarden regelt en betaalt de reisverzekering vervolgens de repatriëringskosten.
Als er problemen zijn met de betaling, kun je de Nederlandse ambassade of het consulaat vragen om garant te staan voor de kosten. Deze overheidsorganisaties vragen vaak van de nabestaanden wel garantie dat zij het geld later weer terug krijgen. De ambassade kan ook op andere manieren helpen, door bijvoorbeeld een tolk beschikbaar te stellen.
Als de overledene niet verzekerd is, dan is het raadzaam om een professioneel repatriëringsbedrijf in te schakelen. Dit is makkelijker in verband met de taal en zo’n bedrijf kan de zaken sneller en beter regelen. Het repatriëringsbedrijf is 24 uur per dag bereikbaar en is op de hoogte van prijzen en voorwaarden. Daarom is het in de regel ook goedkoper om alles door een professioneel bedrijf te laten regelen.
Het advies is om niet te snel documenten te ondertekenen, wacht eerst het advies van het repatriëringsbedrijf af. Er is geen onmiddellijke haast, want het afgeven van de benodigde documenten rond het overlijden gebeurt in de regel toch niet binnen 24 uur. Zoek dus eerst hulp.
Tip: het paspoort of een kopie van het paspoort moet bij de overledene blijven, maar neem eventuele sieraden en waardevolle zaken zelf mee.
Het is ook raadzaam om hulp te zoeken bij familie of vrienden in Nederland. Wellicht kan er iemand naar de nabestaande toereizen om steun te verlenen.
2. In een situatie waarin iemand buiten het ziekenhuis overlijdt, moet er eerst een arts worden gewaarschuwd. Vervolgens gelden dezelfde adviezen als in situatie 1.
3. Als er sprake is van een niet-natuurlijke dood door een ongeluk of misdrijf, moet zowel een arts als de politie worden gewaarschuwd. Meestal zal het lichaam in beslag worden genomen om onderzoek te verrichten. Na dit onderzoek zal het lichaam worden vrijgegeven en kan het normale proces worden gevolgd.
Reken er op dat er bij een overlijden in het buitenland vaak een autopsie plaatsheeft. Dat is niet altijd prettig, want de nabestaanden willen zo snel mogelijk met het lichaam van hun dierbare naar Nederland. Het is verstandig om dit soort zaken voor te leggen aan de Alarmcentrale of het repatriëringsbedrijf, zodat zij advies kunnen geven over hoe je moet handelen.

Kist met zinken binnenkist
Begrafenis of crematie in het buitenland
Je kunt ook besluiten tot een begrafenis of crematie ter plaatse. Na crematie is het mogelijk de asbus – zo nodig voorzien van papieren van het land van overlijden - mee terug te nemen naar Nederland. Crematie is echter niet overal mogelijk. Aan de invoer van een asbus in Nederland zijn geen beperkingen of voorschriften verbonden. De asbus kan door een professioneel repatriëringsbedrijf naar Nederland worden vervoerd. Het is ook mogelijk om de asbus zelf te vervoeren per auto of als handbagage in een vliegtuig mee te nemen. Al zijn wettelijk geen invoer-documenten vereist, toch kan het verstandig zijn om een verklaring van overlijden en een verklaring inzake de crematie bij de asbus te voegen. Gesloten kokers zoals asbussen roepen een associatie op met bommen en maken veiligheidsbeambten nerveus als herkomst en doel niet snel verklaard kunnen worden.
Bedenk bij de keuze voor een begrafenis of crematie in het buitenland dat er vaak heel weinig of geen andere nabestaanden bij de uitvaart kunnen zijn.
Er zijn ook situaties waarbij de overledene al langere tijd in het buitenland woonde en daar graag begraven wilde worden. Ook dan geldt hetzelfde, nabestaanden uit Nederland zullen proberen bij de uitvaart te zijn, maar niet iedereen heeft die mogelijkheid.
Als iemand voor zijn werk langere tijd in het buitenland zat, bekostigt de werkgever na het overlijden in veel gevallen de kosten van het vervoer naar Nederland. Dat hangt af van de verzekering van de werkgever, maar ook van de coulance en werkwijze van het bedrijf.
Plaats van opbaring, de terugreis
In verband met het afscheid kun je overwegen de overledene in het buitenland te laten opbaren, zeker wanneer de overledene in het buitenland wordt begraven of gecremeerd. Als de uitvaart in Nederland plaatsvindt, is er meestal bij terugkomst nog wel een mogelijkheid voor opbaring. Je kunt kiezen voor opbaring voor alle belangstellenden of voor een beperkte groep nabestaanden. Je kunt dit regelen in samenspraak met de eigen uitvaartondernemer.
Voor vervoer naar Nederland wordt het lichaam van de overledene vaak gebalsemd, afhankelijk van het land. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld is balseming heel gebruikelijk. Het vervoer naar huis gebeurt per auto of vliegtuig. Als de terugreis per vliegtuig geschiedt, moet het lichaam eerst in een zinken kist worden gelegd die volledig wordt afgesloten. Vervolgens wordt het geheel in een houten kist geplaatst. Soms wordt daar nog een extra verpakking omheen gedaan. Voor de begrafenis of crematie moet de zinken kist worden verwijderd.
In veel landen is het gebruikelijk dat de kist wordt verzegeld, nadat hij is gecontroleerd door de Inspectie van Volksgezondheid. Vervolgens moet de kist worden uitgeklaard bij de douane en worden ingeladen in het vliegtuig. Je kunt zelf vooruit reizen om in Nederland de uitvaart voor te bereiden, maar je kunt er ook voor kiezen zoveel mogelijk bij de overledene te blijven. Vervoer per auto is gebruikelijk als de afstand minder dan 1500 km bedraagt. Vaak is vervoer per auto namelijk sneller dan per vliegtuig in verband met aanlevertijden en boekingen van vliegtuigen. Meestal wordt het lichaam van de overledene in een plastic hoes vervoerd.
Dit is een bijdrage van Van der Heden IRU, de specialist op het gebied van overlijden in het buitenland. Voor informatie:
www.vdh-iru.nl